۸ژوئیه ۲۰۲۵ - تیمی از پژوهشگران در مرکز جامع سرطان جانسون وابسته به سیستم سلامت UCLA، راهبردی نوین برای پیشگیری و حتی معکوس سازی دیابت نوع ۱ناشی از مهارکننده های ایمنی (immune checkpoint inhibitors) ارائه داده اند. این نوع دیابت، یکی از عوارض نادر اما تهدید کننده حیات در درمان های ایمونوتراپی سرطان است.
پژوهشگران نشان دادند که گروهی از داروهای خودایمنی موجود، به ویژه مهارکننده های JAK که پیش تر برای بیماری هایی مانند پسوریازیس و آرتریت توسط FDAتأیید شده اند، می توانند حمله خودایمنی به سلول های تولید کننده انسولین در پانکراس را متوقف کرده و حتی در برخی موارد آسیب را در مدل های پیش بالینی معکوس کنند. این مطالعه که در مجله JCI Insight منتشر شده است، همچنین نوع جدیدی از سلول های ایمنی را شناسایی نمود که در بروز این نوع دیابت نقش دارند.
این یافته ها به روشی نوین برای محافظت از بیماران در برابر این عارضه ی جدی مرتبط با غدد درون ریز ناشی از ایمونوتراپی سرطان اشاره دارند-عارضه ای که در حال حاضر هیچ راه مؤثری برای پیشگیری یا معکوس سازی آن وجود ندارد- و این کار را بدون کاهش اثربخشی درمان سرطان انجام می دهد.
دکتر ملیسا لشنر، استادیار پزشکی در بخش غدد درون ریز، دیابت و متابولیسم در دانشکده پزشکی دیوید گفنUCLA و نویسنده ارشد این مطالعه، گفت: «این یکی از نخستین دفعاتی است که توانسته ایم به طور مؤثر از بروز این عوارض سمی جلوگیری کنیم. با افزایش استفاده از ایمونوتراپی در مراحل اولیه و قابل درمان سرطان ها، پیشگیری از آسیب های خودایمنی بلند مدت به بخش مهمی از مراقبت های پس از درمان تبدیل شده است. مهارکننده های ایست های بازرسی ایمنی مانندpembrolizumab وnivolumab با فعال سازی سیستم ایمنی برای حمله به تومورها، انقلابی در درمان سرطان ایجاد کرده اند، اما بیش از دو سوم بیماران دچار نوعی از سمیت ایمنی می شوند. یکی از شدیدترین این عوارض، دیابت نوع ۱است که در ۱تا ۲درصد بیماران رخ می دهد و اغلب دائمی است. حدود ۹۰ درصداز این بیماران نیاز به مراقبت های ویژه دارند و تا پایان عمر وابسته به انسولین می مانند.
برای درک بهتر سازوکار این نوع دیابت، تیم دکتر لشنر پاسخ های ایمنی در مدل های حیوانی را بررسی کرد و دریافت که برخلاف تمرکز پیشین بر سلول های CD8+ T، جمعیتی از سلول های ایمنی که پیش از این شناسایی نشده بودند، به نام CD4+ T فولیکولار هلپر (Tfh) نقش کلیدی در حمله خودایمنی به سلول های بتای پانکراس دارند. این سلول ها دو مولکول سیگنال دهنده مهم به نامIL-21 و اینترفرون گاما (IFNγ) تولید می کنند که باعث تشدید حمله ایمنی می شوند. تیم تحقیقاتی سپس بررسی کرد که آیا مهارکننده های JAK می توانند با مسدود کردن مسیرهایIL-21 وIFNγ از بروز دیابت جلوگیری کنند یا خیر. نتایج نشان داد که این داروها نه تنها اثر این مولکول ها را مهار کردند، بلکه تعداد سلول هایTfh را کاهش داده و در برخی موارد سطح قند خون را به حالت طبیعی بازگرداندند.
دکتر لشنر گفت: «این نخستین مطالعه ای است که سلول هایTfh و مسیرIL-21/IFNγ را به عنوان عوامل اصلی دیابت نوع ۱ناشی از مهارکننده های ایمنی شناسایی کرده است».
او تأکید کرد که این مسیر با دارویی که هم اکنون تأیید FDA را دارد و در دسترس است، قابل هدف گیری درمانی است، بدون آنکه توان سیستم ایمنی در مبارزه با سرطان کاهش یابد.
این گروه پیش تر نیز نشان داده بود که همین جمعیت سلولی در بروز سمیت تیروئیدی ناشی از ایمونوتراپی نقش دارد، که نشان دهنده ی یک سازوکار مشترک در چندین عارضه خود ایمنی است.
دکتر لشنر افزود: « به نظر می رسد این نوع از سلول های CD4+ T نقش مشترکی در انواع مختلف سمیت های خودایمنی دارند و حتی ممکن است به عنوان یک نشانگر زیستی برای شناسایی بیماران در معرض خطر قبل از بروز علائم استفاده شوند».
اکنون این تیم در حال آماده سازی یک کارآزمایی بالینی انسانی برای آزمایش این رویکرد در بیماران سرطانی است که پس از ایمونوتراپی دچار دیابت شده اند.
دکتر لشنر گفت: «اگر بتوانیم ایمونوتراپی را ایمن تر کنیم، به ویژه برای بیمارانی که از قبل دچار بیماری های خودایمنی هستند و اغلب از کارآزمایی ها کنار گذاشته می شوند، می توانیم دامنه این درمان ها را گسترش دهیم و راه حل های واقعی به هزاران بیماری که با عوارض دائمی زندگی می کنند، ارائه دهیم».
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-07-common-autoimmune-drug-reverse-immunotherapy.html